Legenda o Smoku Wawelskim

Patrzyłem na nich z wysoka, z miejsca, gdzie czas płynie wolniej, a ludzkie życie gaśnie szybciej niż iskra. Jestem Smokiem Wawelskim i znam zapach rycerzy, zanim jeszcze postawią stopę na kamieniach pod wzgórzem wawelskim. Przychodzili do mnie licznie, zbrojni w miecze i dumę, głupi w swojej wierze, że odwaga wystarczy, by pokonać wieki istnienia. Ich krzyki odbijały się echem w moich grotach, a stal dzwoniła jak zabawka. Byli nierozsądni, lecz pożyteczni. Ich mięso syciło mnie lepiej niż owce z górskich hal, a ja nie musiałem wzbijać się w dalekie loty. Ludzie, chcąc mnie zgładzić, sami karmili potwora, którego tak bardzo się bali.

Z czasem jednak moje spojrzenie częściej kierowało się ku miastu na wzgórzu wawelskim, bo tam rodziło się coś znacznie ciekawszego niż ich nieudolne polowanie na smoka. Dwaj bracia, synowie Kraka, nosili w sobie ogień nie mniejszy niż mój. Leszek był prosty i szczery, Krak Młodszy – cichy i zazdrosny. Słyszałem ich myśli, gdy jeszcze milczeli. Ambicja ma swój zapach, a ja wyczuwam ją lepiej niż strach.

Gdy wyruszyli razem, mówiąc, że idą zabić Smoka Wawelskiego, uśmiechnąłem się w ciemności. Wiedziałem, że jeden z nich nie wróci, lecz nie z mojej winy. W lesie, z dala od oczu ludzi, Krak Młodszy uniósł ostrze nie przeciw mnie, lecz przeciw własnemu bratu. Nie interweniowałem. Po co miałbym? Ludzie potrafią być okrutniejsi niż ja, gdy stawką jest władza. Krew Leszka wsiąkła w ziemię, a cisza była głośniejsza niż mój ryk.

Widziałem, jak Krak Młodszy wrócił na wzgórze wawelskie z pustymi rękami i pełnymi ustami kłamstw. Opowiedział o walce, o mnie, o rzekomej śmierci brata z moich łap. A oni uwierzyli. Zawsze wierzą w to, co pozwala im spać spokojnie. Smok Wawelski stał się wygodnym wytłumaczeniem zdrady, a ja – winowajcą ich grzechów.

Drwiłem z nich w myślach, bo bali się mnie bardziej niż własnych czynów. Uznali mnie za potwora, a nie dostrzegli, że największa bestia siedzi pośród nich, w ludzkim sercu. Ja tylko istniałem pod wzgórzem wawelskim, oni zaś zabijali braci i nazywali to odwagą. Tak właśnie narodziła się kolejna prawda o ludziach – i kolejna legenda o Smoku Wawelskim, który rzekomo pożerał niewinnych, podczas gdy oni pożerali siebie nawzajem.

Po wielu nocach strachu i dniach przepełnionych bezsilnością, gdy cień Smoka Wawelskiego wciąż kładł się na murach miasta, do bram królewskich przybył człowiek, który nie nosił ani zbroi, ani miecza. Był nim Szewczyk Skuba – prosty rzemieślnik, znany dotąd jedynie z tego, że potrafił naprawić każdy but i każdą podeszwę. Straże patrzyły na niego z niedowierzaniem, gdy poprosił o audiencję u króla Kraka, lecz w jego spojrzeniu było coś, co nie pozwalało go zlekceważyć.

Gdy stanął przed królem, nie ukląkł od razu. Najpierw spojrzał wprost na władcę i rzekł spokojnie:
– Panie, nie przyszedłem walczyć z bestią mieczem. Przyszedłem pokazać rozwiązanie problemu.

Na sali zapadła cisza. Dworzanie szeptali między sobą, a król zmrużył oczy.
– Wielu już twierdziło, że zna sposób na potwora ze wzgórza – odparł Krak. – Wszyscy zginęli.
– Dlatego właśnie proszę, byś nie słuchał słów, lecz poszedł za mną i zobaczył – odpowiedział Szewczyk Skuba.

Zaintrygowany król wstał z tronu. Ku zdumieniu zgromadzonych polecił, by nikt im nie towarzyszył. W milczeniu przeszli przez dziedziniec, aż dotarli do niewielkiej szopy stojącej na uboczu. Skuba otworzył drzwi i odsunął się na bok. W środku leżała owca. Jej runo było czyste, oczy otwarte, ciało wyglądało jak żywe – a jednak zwierzę ani drgnęło.

– Dlaczego ona się nie porusza? – zapytał król z niepokojem.
– Bo nie jest tym, czym się wydaje – odrzekł Skuba. – Spójrz bliżej, panie.

Szewczyk rozchylił skórę zwierzęcia, ukazując wnętrze wypełnione żółtawą substancją.
– To siarka – wyjaśnił. – Materiał, który w połączeniu z ogniem rozgrzewa się do granic, jakich nie znosi żadne ciało. Gdy Smok Wawelski pożre jej zbyt wiele, jego trzewia zapłoną od środka. Ogień, którym oddycha, stanie się jego własną zgubą.

Król milczał długo, wpatrując się w nieruchomą owcę.
– Jedna to za mało – powiedział w końcu. – Bestia ze wzgórza pożera całe stada.
– Właśnie dlatego nie uszyłem jednej – odpowiedział spokojnie Szewczyk Skuba. – Uszyłem dwadzieścia.

Zaprowadził króla do drugiej izby. Tam, równo ułożone, spoczywały kolejne owce – każda wyglądająca jak żywa, każda wypełniona siarką i starannie zszyta, by nie wzbudzić podejrzeń potwora ze wzgórza.
– Dwadzieścia? – wyszeptał Krak.
– Tyle wystarczy, by nasycić jego głód i rozpalić ogień tam, gdzie nie powinien płonąć – odparł Skuba. – Potrzebuję tylko twojej zgody.

Król odwrócił się do szewczyka.
– Wiesz, że jeśli zawiedziesz, miasto spłonie, a ty zginiesz pierwszy?
– Wiem – odpowiedział Szewczyk Skuba. – Ale jeśli nic nie zrobimy, Smok Wawelski i tak zabierze wszystko.

Długo stali w milczeniu. W końcu król skinął głową.
– Masz moje pozwolenie. Jeśli twój plan się powiedzie, będziesz bohaterem, niezależnie od pochodzenia. Jeśli nie… – zawiesił głos.
– …wtedy przynajmniej spróbowałem – dokończył Skuba.

Tak oto los Krakowa, króla i Smoka Wawelskiego po raz pierwszy znalazł się w rękach nie rycerza, lecz prostego szewca, który odważył się myśleć inaczej niż wszyscy przed nim.

Noc była cicha, aż nazbyt cicha, gdy wszystko zostało przygotowane. Nieopodal smoczej jamy, u stóp wzgórza wawelskiego, rozstawiono owce – nieruchome, a jednak do złudzenia podobne do żywych. Leżały i stały na trawie, jakby spokojnie pasły się w blasku księżyca. Ich runo poruszał lekki wiatr, a zapach skóry i tłuszczu unosił się w powietrzu, docierając aż do kamiennych szczelin prowadzących w głąb pieczary. Wszystko było gotowe.

Król Krak stał w oddaleniu, a na jego ramieniu spoczywał kruk – ptak mądry i wierny, wychowany na zamkowych murach. Władca pochylił się ku niemu i wyszeptał rozkaz, którego znaczenie zdawało się rozumieć nie tylko ptasie ucho, lecz i ptasie serce.
– Leć – rzekł cicho – i zwołaj swoje bractwo. Niech wasze krzyki obudzą to, co śpi pod skałą.

Kruk wzbił się w nocne niebo, a wkrótce dołączyły do niego inne. Zaczęły krążyć nad owcami, zataczając coraz niższe kręgi. Ich skrzek był przenikliwy, uporczywy, niosący się echem po skałach i grotach. Darły się bez ustanku, aż cisza pękła jak cienki lód. W głębi jamy poruszyło się coś ogromnego. Kamienie zadrżały. Smok wawelski się obudził.

Gdy bestia wypełzła z cienia, noc rozjaśnił blask jej oczu. Rozpostarła skrzydła i wzbiła się w powietrze, kierując się ku hałasowi. Z góry ujrzała stado owiec, spokojne i bezbronne. Od dawna żaden rycerz nie ośmielał się zbliżyć, żadne stalowe ostrze nie drażniło jej gniewu. Łatwa zdobycz. Pokusa była zbyt wielka. Smok wawelski runął w dół z pełną siłą i szybkością.

Rwał wełnę potężnymi szponami, pożerał owce w całości, jedna po drugiej. Czuł smak skóry i mięsa, tłuszczu i krwi, tak dobrze znany z dawnych łowów. Było jednak coś jeszcze – obcy posmak, gorzki i palący, którego nie potrafił od razu rozpoznać. Początkowo mu to nie przeszkadzało. Głód był silniejszy niż podejrzenie. Gdy zniknęła ostatnia owca, bestia uniosła głowę i ryknęła triumfalnie.

Wtedy nadszedł żar. Najpierw jak iskra, potem jak ogień, który rozlał się po wnętrzu ciała. Żołądek smoka wawelskiego zapłonął od środka. Bestia zawyła z bólu i rzuciła się ku Wiśle, rozbijając skały i drzewa na swej drodze. Zanurzyła pysk w wodzie, pijąc łapczywie, pragnąc ugasić palący ogień. Lecz było już za późno. Nim chłód rzeki dotarł tam, gdzie płonęła siarka, brzuch smoka eksplodował z potężnym hukiem. Ciało runęło bezwładnie na brzeg.

Zapadła cisza. Po chwili kruki wzbiły się w powietrze i poleciały ku miastu, by obwieścić ludziom koniec strachu. Zaraz potem wróciły, czarne i liczne, i rzuciły się na żer, krążąc nad martwym ciałem. Tak właśnie, u stóp wzgórza wawelskiego, tam gdzie ogień spotkał się z podstępem, został zabity smok wawelski. 

Gdy wieść o śmierci smoka wawelskiego obiegła miasto, Kraków jakby odetchnął po długim koszmarze. Strach, który przez lata czaił się w zaułkach i pod murami, ustąpił miejsca radości tak wielkiej, że trudno było ją pomieścić w ludzkich sercach. Dzwony rozbrzmiały nad miastem, a mieszkańcy zaczęli gromadzić się na placach i u stóp wzgórza wawelskiego, gdzie jeszcze niedawno nikt nie odważył się zbliżyć po zmroku. Teraz rozpalano ogniska, śpiewano pieśni i wznoszono toasty za odwagę i spryt, które przyniosły wybawienie.

Król Krak dotrzymał obietnicy. W dniu, gdy słońce wznosiło się wysoko nad miastem, ogłoszono gody Szewczyka Skuby i księżniczki Wandy. Nigdy wcześniej nie widziano, by lud prosty i możni stali ramię w ramię z taką zgodą. Na stołach pojawiły się pieczone mięsa, chleby pachnące zbożem, miód i wino, a muzyka niosła się daleko poza mury grodu. Tam, gdzie niegdyś straszono dzieci opowieściami o smoku wawelskim, teraz tańczono aż do świtu.

Szewczyk Skuba, choć odziany w odświętny strój, wciąż nosił w spojrzeniu skromność człowieka, który wie, że zwycięstwo zawdzięcza nie sile ramion, lecz bystrości umysłu. Wanda zaś, stojąc u jego boku, uśmiechała się do ludzi, wiedząc, że jej los stał się symbolem nowego początku. Król Krak patrzył na nich z dumą, bo widział, że obietnica dana w chwili rozpaczy stała się fundamentem sprawiedliwości – od tej pory czyn znaczył więcej niż pochodzenie.

Podczas uczty wielokrotnie wznoszono toast za wolność od strachu i za koniec czasów, gdy smok wawelski panował nad życiem mieszkańców. Starcy opowiadali dzieciom o minionych latach grozy, lecz czynili to już bez lęku, jakby potwór ze wzgórza wawelskiego był tylko cieniem dawnej opowieści. Śmiech dzieci mieszał się z dźwiękiem lir i bębnów, a noc rozświetlały setki pochodni.

Tak zakończyła się legenda, lecz narodziła się tradycja. Co roku wspominano dzień, w którym spryt pokonał siłę, a zwykły człowiek stał się bohaterem. Na wzgórzu wawelskim znów krążyły kruki, lecz tym razem nie jako zwiastuny nieszczęścia, lecz strażnicy pamięci. A imię Szewczyka Skuby i opowieść o smoku wawelskim na zawsze wpisały się w pieśni i serca ludzi, którzy nauczyli się, że nawet największy strach może zostać pokonany.