Strój Warmiński

Stroje ludowe - strój warmińskiTradycyjny strój warmiński zaniknął już pod koniec XIX wieku, na co największy wpływ miały ówczesne przemiany historyczne i ekonomiczne na tym terenie. Mieszkańcy Warmii dość wcześnie zaczęli korzystać z gotowych wyrobów odzieżowych produkowanych fabrycznie, zwłaszcza że była ona tańsza od strojów szytych ręcznie. W tradycyjnym warmińskim stroju ludowym męskim okryciem głowy był kapelusz z filcu, o niskiej główce i lekko wywiniętym rondzie. Latem noszono także słomiane kapelusze, a w chłodniejsze dni czapki z futra. Koszula męska była szyta według kroju przyramkowego.

 

Strój Kaszubski

Stroje Ludowe - Strój KaszubskiTeren zamieszkiwany przez Kaszubów obejmował północno-wschodnią część Pomorza, dzisiaj  trudno jest wyznaczyć dokładne granice tego regionu. Najważniejszym czynnikiem określającym przynależność do Kaszub jest stosowanie języka kaszubskiego, który przez część badaczy uznawany jest za osobny język słowiański. Stosując to kryterium językowe można przyjąć, że ludność kaszubska mieszka na terenie rozciągającym się od Zatoki Gdańskiej i Morza Bałtyckiego do Czerska i Chojnic na południu oraz do Borów Tucholskich na wschodzie.

 

Strój Kujawski

Stroje Ludowe - Strój KujawskiStrój kujawski wyszedł z użycia na tyle szybko i definitywnie, że placówkom muzealnym nie udało się nawet skompletować całego zestawu. Zebrano jedynie poszczególne części stroju kujawskiego. Męski kapelusz był koloru czarnego i przypominał cylinder ze sztywną główką zwężającą się ku dołowi i wąskim rondem. Główka kapelusza była opasana czarną wstążką.

 

Strój Górali Żywieckich Kobiecy

Stroje Ludowe - Strój Górali ŻywieckichKobiety nosiły tradycyjne stroje znacznie dłużej, chociaż dziewczęta i młode mężatki dość szybko go porzuciły. Już na początku XX wieku, przerzuciły się z lokalnego stroju na ubiór nazywany krakowskim. Młode dziewczęta chodziły z jednym albo dwoma warkoczami, które opadały na plecy. W warkocze wplatało się czerwoną wstążkę. Kobiety zamężne oraz panny z dzieckiem splatały włosy w warkocz, który potem upinało się z tyłu głowy z kok. Na taką fryzurę zakładało się czepek złożony z prostokątnej wstawki, którą często tworzyła szydełkowa koronka. Wstawka zasłaniała czoło, a włosy zakrywała główka czepka. Na czepek kobiety zakładały jeszcze chustkę, którą wiązało się pod brodą w taki sposób, że koronka czepca na czole pozostawała widoczna. Tradycyjne czepce były jednak bardzo niewygodne, dlatego na początku XX stulecia zniknęły z kobiecego ubioru. Zamiast czepców noszono same chustki, które zakładano młodym mężatkom podczas weselnych oczepin. Taką chustkę nosiło się już później do prawie każdego stroju.

 

Strój Górali Beskidu Śląskiego

Stroje Ludowe - Strój Górali Beskidu ŚląskiegoTradycyjny strój Górali Śląskich zaczął wychodzić z użycia pod koniec XIX wieku. Jako pierwsi z tradycji wyłamali się mieszkańcy dolin rzek oraz miejscowości położonych blisko większych miast. Na pozostałych obszarach, zwłaszcza mężczyźni, ubierali się w sposób tradycyjny do czasów pierwszej wojny światowej, a całkowicie tradycyjne stroje zostały wyparte razem z końcem drugiej wojny. Kobiety z Beskidu Śląskiego szybciej i chętniej korzystały z mody miejskiej, przez co tradycyjny strój damski przestał być powszechnie noszony wcześniej niż ubiór męski. Na początku XX wieku dawne stroje wiejskie zostały wyparte przez zwykły ubiór miejski również w tych okolicach, gdzie wpływy miasta docierały najpóźniej.

 

Strój Lubuski

Stroje Ludowe - Strój Lubuski, Dąbrówki WielkopolskiejTradycyjny, ludowy strój lubuski zachował się do połowy ubiegłego wieku tylko na obszarach peryferyjnych, między Babimostem a Międzyrzeczem. Najwięcej osób ubierało się w tradycyjny sposób w miejscowości Dąbrówka oraz w kilku okolicznych wioskach. Mężczyźni nosili kilka rodzajów nakryć głowy, w zależności od tego, czy był to strój codzienny czy świąteczny. Do pracy zakładano najczęściej kapelusze słomiane, z szerokim rondem i stożkowatą główką. Kapelusze ozdabiano czarną wstążką wokół główki. Innym typowym nakryciem głowy była czapka nazywana maciejówką albo poznanionką – kupowało się je głównie w Poznaniu.

 

Strój Lachów Sądeckich

Stroje Ludowe - Strój Lachów SądeckichW stroju Lachów Sądeckich widoczne są wpływy strojów: góralskich i nizinnych. Te inspiracje odbiły się w szczególności na ubiorze męskim. Po góralach Lachowie Sądeccy przejęli szeroki pasy i cyfrowane portki, z kolei od mieszkańców nizin przejęto zwyczaj noszenia wysokich butów z karbowaną cholewą zamiast tradycyjnych kierpców. Szczyt rozwoju stroju Lachów Sądeckich przypadł na sam początek ubiegłego wieku. Po drugiej wojnie światowej tylko w szczególnie uroczyste dni zakładano niektóre tradycyjne części stroju – najczęściej były to kaftany. Dzisiaj tradycyjny strój ludowy zakładany jest tylko przez członków zespołów folklorystycznych albo z okazji obchodów świąt ludowych.

 

Strój Łowicki

Stroje Ludowe - Strój ŁowickiW stroju łowickim na początku XIX w. pojawiły się obok lnianego płótna wełniane pasiaki, które niedługo potem niemal zupełnie wyparły starsze tkaniny. Zmieniała się także kolorystyka stroju łowickiego. W drugiej połowie XIX wieku najczęściej w stroju łowickim można było spotkać kolor czerwony, który pojawiał się na męskich spodniach, damskich spódnicach, wełniakach, gorsetach, kaftanach, zapaskach.

 

Strój Żywiecki

Stroje ludowe - strój żywieckiMęskie nakrycie głowy w stroju żywieckim było inspirowane czapkami wojskowymi z czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego. Męska czapka była wysoka, miała kształt miękkiej rogatywki i nosiło się ją lekko opuszczoną na prawą skroń. Koszule męskie były szyte z białej tkaniny, według kroju przyramkowego. Najczęściej stosowano samodziały lniane oraz fabryczne płótno bawełniane. Koszule zapinało się na guziki. Koszula pełniła także rolę bielizny osobistej. Na nią mężczyzna zakładał żupan, czyli długą suknię męską.

 

Strój Rzeszowski Kobiecy

Stroje ludowe - strój rzeszowskiPanny zaplatały włosy w jeden albo dwa warkocze. Włosy zaczesywało się na gładko, z przedziałkiem pośrodku. Warkocze ozdabiało się wpinanym u nasady bukiecikiem kwiatów oraz wstążką wiązaną w kokardę. W dni chłodniejsze młode dziewczęta nosiły na głowie wełniane, wzorzyste chustki, wiązane zawsze pod brodą. Po raz pierwszy kobiety ubierają czepiec w dniu swojego ślubu i od tej pory było to już codzienne nakrycie głowy.

 

Strój Sieradzki

Stroje Ludowe - strój sieradzkiTradycyjny strój sieradzki zanikał powoli, zarówno w przypadku męskiej, jak i damskiej garderoby. W przypadku mężczyzn dłużej zachował się strój roboczy, a z ubioru świątecznego najpóźniej zniknęły portki z fartuszkiem, lniane koszule i kaszkiet. Damski strój świąteczny najdłużej przetrwał w okolicach Sieradza i Widawy, gdzie noszono go jeszcze w latach 50-tych XX wieku.

 

Strój Kurpiowski Puszczy Zielonej

Stroje ludowe - Strój Kurpiowski Puszczy ZielonejNa Kurpiach za męskie nakrycie głowy służył kapelusz, nazywany grzybkiem szyty z wełnianego wojłoku. Młodzi kawalerowie doczepiali do swoich kapeluszy czerwone, zielone albo niebieskie wstążki z bursztynową sprzączką. W XIX wieku bardzo popularne w tym regionie były także czapki rogatywki, a tradycja ta wiązała się z udziałem Kurpiów w powstaniu kościuszkowskim.

 

Strój Orawski

Stroje Ludowe - Strój OrawskiTradycyjny strój orawski był noszony jeszcze w okresie międzywojennym i dopiero po zakończeniu drugiej wojny całkowicie zniknął z tego regionu. Nakryciem głowy mężczyzn był kapelusz z niewielkim, lekko opuszczonym rondem, albo kłobuk. Główkę kapelusza ozdabiano opaską wykonaną z czarnej, wełnianej tasiemki albo metalowym łańcuszkiem. W okresie zimowym mężczyźni ubierali duże czapki podszywane futrem. Czapki szyło się z czterech klinów tkaniny sukiennej.

 

Strój Opoczyński

Stroje ludowe - strój opoczyńskiNa przestrzeni ostatnich 150 lat tradycyjny strój opoczyński zmieniał się wiele razy. Najczęściej były to zmiany związane z zastosowaniem nowych technik tkackich. A także z wprowadzaniem bardziej urozmaiconej kolorystyki. Najstarsze stroje opoczyńskie szyto z wełnianych pasiaków o lnianej osnowie. Wełniaki były wtedy tkane najczęściej w czerwono-białe, czarno-białe i biało-czarno-czerwone prążki, później pojawiły się także akcenty pomarańczowe, aż w końcu tkaniny zostały zdominowane przez niebieskie, wiśniowe i zielone odcienie. Pasiaki tkano na białej lub czarnej osnowie, a do tkania wykorzystywano splot rypsowy.

 

Strój Krakowiaków Wschodnich

Stroje Ludowe - Strój Krakowski WschodniStrój Krakowiaków Wschodnich jest bardzo podobny do ubioru ich zachodnich sąsiadów. Oba te stroje różnią się między sobą w zasadzie tylko ozdobami. Strój Krakowiaków Wschodnich nie był jednolity, ale występowało w tym regionie wiele różnego rodzaju odmian. Było jednak kilka typowych dla całego regionu części stroju, które niemal zawsze pojawiały się w ubiorze Krakowiaków Wschodnich. Nakrycie głowy noszone przez Krakowiaków Wschodnich było takie samo jak u Krakowiaków Zachodnich.

 

Strój Rzeszowski Męski

Stroje ludowe - strój rzeszowskiMężczyźni nosili latem słomiane kapelusze, wykonane z żytniej plecionki. Główka kapelusza była miękka, niska i okrągła, denko było płaskie, kania szeroka i lekko podwinięta z tyłu. W dni świąteczne nosiło się czarne, makowe kapelusze. Ich główki były ozdabiane kolorowymi sznurkami albo szeroką taśmą z aksamitu. Końce sznurków opadały na rondo kapelusza, a tasiemkę ozdabiano dodatkowo błyszczącymi ozdobami i pawimi piórami. Bogatsi gospodarze swoje kapelusze podszywali czerwonym suknem tak, by wąską lamówkę było widać na zewnątrz. Zimą Rzeszowiacy zakładali magierki z wełny.

 

Strój Górali Żywieckich Męski

Stroje Ludowe - Stroje Górali ŻywieckichStrój Górali Żywieckich był noszony przez mieszkańców Beskidu Wysokiego, Beskidu Małego oraz w dolinach Skawy i Soły. Historia stroju Górali Żywieckich jest dość krótka. Tradycyjnych strojów zaprzestano nosić już pod koniec XIX wieku – dotyczyło to zwłaszcza ubioru męskiego. Na przełomie XIX i XX wieku Górale Żywieccy coraz częściej sięgali po zwykłą, miejską odzież zamiast dotychczasowych części garderoby. Jako pierwsze zostały wyparte te najdroższe ubrania oraz te, które nosiło się dość niewygodnie, na przykład gunie.

 

Strój Krakowiaków Zachodnich Kobiecy

Stroje Ludowe - Strój Krakowski ZachodniUbiór kobiet w dużej mierze zależał od ich stanu cywilnego oraz od pory roku. Młode dziewczęta chodziły latem z odkrytą głową, a włosy splatały w warkocze i ozdabiały je wstążkami, spinkami i kwiatami. Wianki zakładało się tylko wtedy, gdy dziewczyna wychodziła za mąż albo była druhną panny młodej. Mężatki zakrywały głowę chustami czepcowymi, które po raz pierwszy ubierały w trakcie oczepin. Świąteczne chusta czepcowa była zdobiona na brzegach drobnymi ząbkami, rogi chustki haftowało się ściegiem atłaskowym albo angielskim – najczęściej był to motyw kwiatowy.

 

Strój Górali Łąckich Męski

Stroje Ludowe - Stroje Górali ŁąckichGórale Łąccy mieszkali na terenach obejmujących Beskid Wyspowy, Beskid Sądecki i Gorce. Pod względem administracyjnym są to rejony należące do gminy Kamienica i Łącko w dzisiejszym województwie małopolskim. Górale Łąccy byli też w literaturze nazywani w inny sposób – w XIX wieku Wincenty Pol nazywał ich Góralami od Łącka. Seweryn Goszczyński nazywał Górali Łąckich, Białymi Góralami (co miało związek z noszeniem białych kożuszków), zaś Mieczysław Cholewa stosował określenie „Górale Sądeccy”, jako że tereny te obejmowały historyczną ziemię sądecką. Strój Górali Łąckich najmocniej rozwinął się w pierwszym trzydziestoleciu XX wieku i obok gwary, muzyki i budownictwa był ważnym elementem podkreślającym kulturę i tradycję tej grupy etnicznej.

 

Strój Kurpiowski Puszczy Białej

Stroje Ludowe - Stroje Kurpiowskie Puszcza BiałaTradycyjny strój mieszkańców Puszczy Białej zachował się aż do czasów drugiej wojny światowej, chociaż tylko w części pułtuskiej. Region ostrowski zrezygnował z tradycyjnych strojów już na samym początku XX wieku, na co wpływ miał przede wszystkim bardzo niski poziom życia w tym regionie – zamiast zajmować się szyciem własnych ubrań mieszkańcy woleli kupować gotowe elementy garderoby, mimo że były one znacznie gorszej jakości.

 

Strój Szamotulski

Stroje Ludowe - Strój SzamotulskiW okręgu szamotulskim mężczyźni jako nakrycie głowy nosili najczęściej kapelusze albo czapki rogatywki. Kapelusze wykonywało się głównie z filcu. Rondo kapelusza było raczej wąskie, główka prosta, a denko wtłaczało się do środka po założeniu kapelusza. Kapelusze przepasywano czarną wstążką wiązaną po lewej stronie w kokardę. Młodzi mężczyźni dodatkowo ozdabiali swoje kapelusze kolorowymi piórami albo kwiatami. Do szycia czapki rogatywki wykorzystywano ten rodzaj sukna, jaki stosowało się przy kaftanach czy katanach. Otok czapki miał dwie szerokości, a część nad czołem podnosiło się zawsze do góry. Pozostałe fragmenty czapki były uszyte tak, żeby można je było opuszczać w dół podczas chłodniejszych dni. Rogatywkę nosiło się prosto, a róg i otok musiały być bezpośrednio nad czołem.

 

Strój Krakowiaków Zachodnich Męski

Stroje Ludowe - Stroje Krakowiaków ZachodnichMęskim okryciem głowy wśród Krakowiaków Zachodnich był czarny kapelusz z filcu, nazywany także celendrem albo żeleźniakiem. Noszono także magierki z wełny, a największym ośrodkiem ich wyrobu był Tyniec w pobliżu Krakowa. Magierkami nazywało się czapki robione na drutach z białej wełny, ozdobione wąskimi, czerwonymi paskami. Ale najbardziej charakterystycznym nakryciem głowy wśród Krakowiaków Zachodnich była czerwona rogatywka.

 

Strój Biłgorajski Męski

Stroje ludowe - strój biłgorajskiStrój biłgorajski był wykonywany niemal w całości z surowców, które można było uzyskać samemu lub kupić u wiejskich wytwórców. Bardziej kosztowne detale stroju, na przykład prawdziwe korale, były oznaką zamożności gospodarzy i traktowano je jako lokatę kapitału. W dni świąteczne mężczyźni nosili na głowie gamerki– był to rodzaj czapki noszonej do sukmany przez cały rok. W dni powszednie zakładano słomiane kapelusze, robione z paska plecionki zrobionej wcześniej z żytniej słomy. Robienie kapelusza zaczynało się od denka: taśmę układano spiralnie i zszywano, aż powstał cylinder główki, potem dorabiano rondo. Słomkowe kapelusze ozdabiano czarną wstążką z rypsu.

 

Strój Bytomski

Stroje ludowe - strój rozbarski-bytomskiJeszcze dzisiaj na Górnym Śląsku są miejscowości, gdzie starsze osoby ubierają się zgodnie ze starą tradycją. Młodsi po ludowy strój sięgają z okazji większych świąt. Ludowe stroje na Górnym Śląsku nosili dawniej wyłącznie chłopi oraz właściciele gospodarstw rolnych. Na całym Śląsku strój był szyty według takiego samego wzoru. Tradycyjny ubiór pod względem kolorystyki i kroju nawiązywał do pruskich mundurów wojskowych.

 

Strój Krzczonowski

Stroje ludowe - strój krzczonowskiW stroju krzczonowskim mężczyźni najczęściej zakładali na głowę słomiane kapelusze. Tego typu okrycia głowy nosiło się praktycznie o każdej porze roku.Kapelusze wyplatało się z niedojrzałej słomy żytniej. Kapelusz miał wysoką na siedem centymetrów główkę i równie szerokie rondo, bez wywijanego ronda. Kawalerowie ozdabiali swoje kapelusze dość grubą wstążką w kolorze czarnym albo granatowym, ponadto wykorzystywano taką wstążkę do oblamowania ronda. Wstążeczka kapelusza miała też doszyte czerwone i zielone sznureczki. Czasami do kapelusza przypinało się również po lewej stronie pęk kwiatów, pawie pióra albo przypinano błyszczące broszki. Zimą noszono także okrycia głowy nazywane magierkami (ślachmycami) albo szpiczaste czapki z futra. Magierki nosili głównie starsi gospodarze, natomiast młodzi mężczyźni wybierali najczęściej stożkowate czapki szyte z baraniego futra.

 

Strój Biskupiański Męski

Stroje Ludowe - Strój BiskupiańskiWszyscy mieszkańcy Biskupizny ubierali się praktycznie tak samo, a jedyna różnica między ubiorem bogatych gospodarzy a biednych chłopów. Polegała na używaniu materiałów różnej jakości i na ilości warstw ubrań, jaką na siebie zakładano. Największe zmiany w stroju biskupińskim miały miejsce po wojnie, kiedy to zaczęto stosować włókna sztuczne w miejsce naturalnej wełny, bawełny czy jedwabiu. Wtedy też zaczęto stosować bardziej uproszczony krój stroju oraz wprowadzono ozdobny haft, który przez 1939 rokiem był na tych terenach praktycznie nieznany.

 

Strój z okolic Kacwina i Trybsza

Stroje Ludowe - Strój SpiskiTradycyjne kapelusze robiono z czarnego filcu albo z owczej wełny. Aby ochronić materiał przed przemakaniem, filc i wełnę nasączano tłuszczem. Kapelusze były zakończone niewielką, okrągłą główką i szerokim, bardzo mocno podwiniętym pionowym rondem, które mogło nawet całkowicie zasłaniać główkę kapelusza. Kawalerowie ozdabiali swoje kapelusze wstążkami, najczęściej w kolorze czerwonym. Koszule męskie miał krój poncho i sięgały tylko do pasa. Najczęściej szyto je z lnianego płótna samodziałowego, ale pod koniec XIX wieku zaczęto powszechnie używać fabrycznego płótna bawełnianego.

 

Strój Biskupiański Kobiecy

Stroje Ludowe - Strój BiskupiańskiKobiecy, tradycyjny strój biskupiński noszono jeszcze w połowie ubiegłego wieku. Proces jego zanikania był w miarę powolny, z czasem zmieniała się też pierwotna funkcja tradycyjnego ubioru. Damskie chustki szyto w różnych rozmiarach, nie było też jednej wyraźnej kolorystyki. Chustki nosiły wszystkie kobiety zamiast kopki. Chustę składało się po prostu wzdłuż przekątnej i wiązało pod brodą albo na karku. Latem ubierano najczęściej chustki w jasnych kolorach, uszyte z jedwabiu albo płótna, na zimniejsze pory wybierano chusty ciemniejsze, z grubszych tkanin wełnianych, pluszowych i flaneli.

 

Strój Górali Łąckich Kobiecy

Stroje Ludowe - Strój Górali ŁąckichNa początku XX wieku najmodniejszą fryzurą wśród młodych dziewcząt były rozpuszczone włosy albo dwa warkocze z przedziałkiem. W okresie międzywojennym zrezygnowano z przedziałka i włosy zaczesywano gładko do tyłu. W warkocze wplatano kolorowe wstążki, które na końcu wiązano w kokardy. W latach trzydziestych młode góralki coraz częściej czesały się na wzór mody miejskiej. Podczas zimy głowy zakrywano wiązanymi do tyłu chustkami.

 

Strój Lachów Szczyrzyckich

Stroje Ludowe - Stroje Lachów SzczyrzyckichLachowie Szczyrzyccy, zamieszkujący tereny przejściowe, ubierali się podobnie jak mieszkańcy Małopolski, zwłaszcza ci z okolic Krakowa. Ale w tradycyjnych strojach Lachów Szczyrzyckich widać było również całkiem dużo zapożyczeń ze strojów góralskich. Ze strojów małopolskich Lachowie Szczyrzyccy zapożyczyli przede wszystkim męskie górnice z płótna i białe sukmany szyte z sukna. Natomiast ze strojów góralskich zapożyczono krój spodni oraz zdobienia przy przyporach – same spodnie jednak były szyte nie z wełny, ale z płótna.

 

Strój Biłgorajski Kobiecy

Stroje ludowe - strój biłgorajskiDo lat dwudziestych XX wieku kobiecy strój niemal w całości przygotowywany był z materiałów domowej roboty. Najchętniej stosowano materiały płócienne, bez względu na to, czy szyto strój odświętny, czy roboczy. Młode dziewczęta zakładały w dni świąteczne podwstążnik . Przednia część podwstążnika była gładka i zasłaniała czoło i skronie. W tylnej części do podwstążnika przyczepiano długie, wielobarwne wstążki.